1963: Η Lotus, το μονοκόκ Lotus 25 και ο πρώτος τίτλος κατασκευαστών του Chapman
Με ένα σασί από αλουμίνιο που άλλαξε τον τρόπο κατασκευής των μονοθεσίων και τον Jim Clark στο τιμόνι, η Team Lotus κέρδισε επτά από τους δέκα αγώνες και ανέβηκε για πρώτη φορά στην κορυφή.
Στα παλιά pit lane των αρχών της δεκαετίας του 1960, τα μονοθέσια της Formula 1 έμοιαζαν όλα λίγο πολύ ίδια από μέσα: ένα πλέγμα από σωλήνες, κολλημένους μεταξύ τους, πάνω στο οποίο κρεμόταν ο κινητήρας, οι αναρτήσεις, οι δεξαμενές και το λεπτό αλουμινένιο περίβλημα. Το 1963 μια μικρή βρετανική ομάδα απέδειξε ότι αυτός ο κόσμος είχε τελειώσει. Η Team Lotus του Colin Chapman, με το Lotus 25 και τον Jim Clark στο τιμόνι, κέρδισε επτά από τους δέκα αγώνες του πρωταθλήματος και πήρε τον πρώτο τίτλο κατασκευαστών της ιστορίας της.
Δεν ήταν απλώς μια καλή χρονιά. Ήταν η στιγμή που μια ιδέα, η ιδέα ότι το ίδιο το σώμα του αυτοκινήτου μπορεί να είναι ο σκελετός του, πέρασε από το σχέδιο στην κορυφή της βαθμολογίας. Από εκεί ξεκίνησε μια διαδρομή που θα έφερνε στη Lotus επτά τίτλους κατασκευαστών μέσα σε δεκαπέντε χρόνια.
Από τους μικρούς αγώνες στην κορυφή
Η Lotus ήταν δημιούργημα του Colin Chapman, ενός μηχανικού με εμμονή στο ελαφρύ και το απλό. Η ομάδα του είχε μπει στη Formula 1 το 1958, στο Grand Prix Μονακό, με τον Graham Hill και τον Cliff Allison να οδηγούν. Τα πρώτα χρόνια ήταν χρόνια μαθητείας: γρήγορα αυτοκίνητα, συχνά εύθραυστα, και μια ομάδα που έψαχνε ακόμη τη θέση της ανάμεσα στους μεγάλους.
Η πρώτη νίκη αυτοκινήτου Lotus σε αγώνα του παγκόσμιου πρωταθλήματος ήρθε το 1960 στο Monaco, όμως δεν ήταν της εργοστασιακής ομάδας: τη σφράγισε ο Stirling Moss με ένα Lotus 18 της ιδιωτικής ομάδας του Rob Walker. Ήταν η απόδειξη ότι το αυτοκίνητο είχε την ταχύτητα. Αυτό που έλειπε ήταν το πακέτο που θα την κρατούσε ζωντανή για μια ολόκληρη σεζόν.
Το 1962 η Lotus έφτασε πολύ κοντά. Ο Jim Clark έφτασε στον τελευταίο αγώνα, στη Νότια Αφρική, διεκδικώντας τον τίτλο, αλλά εγκατέλειψε από την πρώτη θέση και το στέμμα πήγε στον Graham Hill της BRM. Στους κατασκευαστές η απώλεια ήταν ακόμη πιο σκληρή: η Lotus έχασε τον τίτλο για έναν μόλις βαθμό, με τις μηχανικές βλάβες να της στοιχίζουν όσα είχε κερδίσει με την ταχύτητά της. Η ομάδα είχε στα χέρια της το γρηγορότερο αυτοκίνητο της χρονιάς. Το ζητούμενο για το 1963 ήταν να το κάνει και αξιόπιστο.

Το Lotus 25: η «μπανιέρα» που άλλαξε τα πάντα
Το Lotus 25 ήταν σχέδιο του Chapman για τη σεζόν του 1962 και έκανε το ντεμπούτο του στο Grand Prix Ολλανδίας, στη Zandvoort. Η μεγάλη του καινοτομία βρισκόταν εκεί όπου δεν την έβλεπε κανείς. Αντί για τον παραδοσιακό σωληνωτό σκελετό, ο Chapman έφτιαξε ένα σασί μονοκόκ από φύλλα αλουμινίου, σαν άτρακτο αεροπλάνου: ένα ενιαίο κέλυφος που σήκωνε το ίδιο τα φορτία του αυτοκινήτου. Θεωρείται το πρώτο πλήρως φέρον μονοκόκ σασί στη Formula 1.
Η έμπνευση, σύμφωνα με την ίδια τη Lotus, ήρθε από τον χαλύβδινο σκελετό τύπου «ραχοκοκαλιάς» του Elan, του δρόμου αυτοκινήτου της εταιρείας. Το αποτέλεσμα ήταν ένα σασί πολύ πιο άκαμπτο από εκείνο του προκατόχου του, του Lotus 24, και περίπου στο μισό βάρος. Οι δεξαμενές καυσίμου τοποθετήθηκαν στα πλαϊνά τοιχώματα του κελύφους, μια λύση που μείωνε τον κίνδυνο διαρροής σε περίπτωση ατυχήματος.
Το αυτοκίνητο ήταν χαμηλό και στενό, και ο οδηγός καθόταν σχεδόν ξαπλωμένος μέσα του. Από εκεί πήρε και το παρατσούκλι του, «η μπανιέρα». Για τον Clark η θέση αυτή ταίριαζε σαν γάντι. Πίσω του, τοποθετημένος στο κέντρο του αυτοκινήτου, βρισκόταν ο κινητήρας Coventry Climax FWMV, ένας V8 του 1,5 λίτρου, σύμφωνα με τους κανονισμούς της εποχής.
Η φιλοσοφία του Chapman φαινόταν σε κάθε λεπτομέρεια: όσο λιγότερα κομμάτια τόσο καλύτερα, και κάθε κομμάτι να κάνει περισσότερες από μία δουλειές. Οι αντίπαλοι παρακολουθούσαν και, πολύ σύντομα, θα ακολουθούσαν.
Οι άνθρωποι πίσω από το τιμόνι
Ο ηγέτης της ομάδας ήταν ο Jim Clark, ένας ήσυχος Σκωτσέζος που η οδήγησή του ήταν τόσο ομαλή ώστε έμοιαζε σχεδόν αβίαστη. Το Lotus 25 και ο Clark ήταν φτιαγμένοι ο ένας για τον άλλον: ένα αυτοκίνητο που ήθελε λεπτούς χειρισμούς και ένας οδηγός που δεν έκανε ποτέ απότομη κίνηση.
Δίπλα του, ως δεύτερος εργοστασιακός οδηγός, βρισκόταν ο Trevor Taylor, που είχε οδηγήσει για τη Lotus και το 1962. Στη διάρκεια της χρονιάς η ομάδα έδωσε ευκαιρίες και σε άλλους νέους οδηγούς, ανάμεσά τους ο Mike Spence, που πήρε τη θέση του Taylor στη Monza. Όμως το 1963 ήταν, χωρίς αμφιβολία, η χρονιά ενός ανθρώπου και ενός αυτοκινήτου. Οι 54 βαθμοί της Lotus στους κατασκευαστές ήταν ακριβώς όσοι και οι 54 του Clark στους οδηγούς.
Μια σεζόν με το ίδιο όνομα στην κορυφή
Η χρονιά ξεκίνησε με μια υπενθύμιση του 1962. Στο Grand Prix Μονακό ο Clark προηγούνταν άνετα όταν το κιβώτιο ταχυτήτων του μπλόκαρε και η νίκη πέρασε στον Graham Hill της BRM. Ήταν η τελευταία φορά για μήνες που κάποιος άλλος θα χαμογελούσε στο βάθρο.
Ακολούθησε ένα καλοκαίρι που έμεινε στην ιστορία. Ο Clark κέρδισε στο Grand Prix Βελγίου, στο Grand Prix Ολλανδίας, στο Grand Prix Γαλλίας και στο Grand Prix Μεγάλης Βρετανίας: τέσσερις νίκες στη σειρά. Στη Zandvoort, εκεί όπου το Lotus 25 είχε κάνει το ντεμπούτο του έναν χρόνο νωρίτερα, ο Clark ήταν και πάλι ασταμάτητος. Το αυτοκίνητο που το 1962 έσπαγε, τώρα τερμάτιζε.
Το σερί σταμάτησε στο Grand Prix Γερμανίας. Ο κινητήρας Climax του Clark έχασε έναν κύλινδρο και ο Σκωτσέζος, οδηγώντας με επτά, τερμάτισε δεύτερος, πίσω από τον John Surtees και τη Ferrari. Ακόμη και στη χειρότερη μέρα του, το Lotus 25 έφερνε βαθμούς.
Στο Grand Prix ΗΠΑ τα πράγματα πήγαν στραβά από την αφετηρία: το αυτοκίνητο του Clark δεν ξεκίνησε μαζί με τα άλλα και εκείνος βρέθηκε να κυνηγά από πολύ πίσω. Έφτασε μέχρι την τρίτη θέση, με τον Graham Hill να κερδίζει ξανά για την BRM. Ήταν οι δύο μοναδικές νίκες της BRM τη χρονιά εκείνη, και οι δύο του Hill. Στη Νότια Αμερική και στην Αφρική όμως η τάξη αποκαταστάθηκε: ο Clark κέρδισε το Grand Prix Μεξικού και, στις 28 Δεκεμβρίου, το Grand Prix Νότιας Αφρικής, κλείνοντας τη χρονιά με επτά νίκες σε δέκα αγώνες.
Η Monza και οι αντίπαλοι που έμειναν πίσω
Ο τίτλος κρίθηκε στο Grand Prix Ιταλίας, στη Monza, στις 8 Σεπτεμβρίου. Ο Clark έπρεπε να κερδίσει για να τελειώσει την υπόθεση και το έκανε, με τρεις αγώνες να απομένουν. Την ίδια μέρα η Lotus εξασφάλισε και τον τίτλο των κατασκευαστών. Ήταν μια σπάνια εικόνα για την εποχή: ένα πρωτάθλημα που είχε τελειώσει πριν φτάσει το φθινόπωρο στην Αμερική.
Η τελική βαθμολογία των κατασκευαστών δείχνει πόσο μεγάλη ήταν η απόσταση. Η Lotus-Climax έκλεισε με 54 βαθμούς και επτά νίκες. Δεύτερη, η πρωταθλήτρια του 1962 BRM, με 36 βαθμούς και δύο νίκες. Ακολούθησαν η Brabham με 28, η Ferrari με 26 και τη μία νίκη του Surtees στο Nürburgring, και η Cooper-Climax με 25. Στους οδηγούς, ο Graham Hill και ο Richie Ginther της BRM μοιράστηκαν τη δεύτερη θέση με 29 βαθμούς ο καθένας, 25 πίσω από τον Clark.
Η BRM είχε έναν πρωταθλητή και ένα αξιόπιστο αυτοκίνητο. Η Ferrari είχε τον Surtees. Η Brabham είχε τον Dan Gurney, πέμπτο στους οδηγούς με 19 βαθμούς. Κανείς τους όμως δεν είχε κάτι που να μοιάζει με το πακέτο Clark και Lotus 25. Από τους δέκα αγώνες, μόνο τρεις κατέληξαν σε άλλη ομάδα.
Η αρχή μιας εποχής
Ο τίτλος του 1963 ήταν ο πρώτος για τη Lotus, αλλά απείχε πολύ από το να είναι ο τελευταίος. Η ομάδα του Chapman θα κατακτούσε ξανά τον τίτλο κατασκευαστών το 1965, πάλι με τον Clark, που έπαιρνε τότε το δεύτερο προσωπικό του στέμμα. Ακολούθησαν το 1968, το 1970, το 1972, το 1973 και το 1978: επτά τίτλοι συνολικά. Διάδοχος του Lotus 25 έγινε το Lotus 33, εξέλιξη της ίδιας ιδέας.
Η μεγαλύτερη κληρονομιά του 1963, όμως, δεν μετριέται σε κύπελλα. Το μονοκόκ σασί, που κάποτε φαινόταν τόλμημα, έγινε σιγά σιγά ο κανόνας για όλη τη Formula 1. Η λογική του ενιαίου κελύφους που προστατεύει τον οδηγό και κρατά όλο το αυτοκίνητο ενωμένο ζει μέχρι σήμερα, σε κάθε μονοθέσιο που παίρνει θέση στο grid.
Εκείνη τη χρονιά η Lotus δεν κέρδισε απλώς ένα πρωτάθλημα. Έδειξε σε όλους πού πήγαινε το άθλημα, και έφτασε εκεί πρώτη.
Η σεζόν 1963 σε αριθμούς
| # | Ομάδα | Νίκες | Πόντοι |
|---|---|---|---|
| 1 | Lotus-Climax | 7 | 54 |
| 2 | BRM | 2 | 36 |
| 3 | Brabham | 0 | 28 |
| 4 | Ferrari | 1 | 26 |
| 5 | Cooper-Climax | 0 | 25 |
Οι νίκες
- Grand Prix Βελγίου · 9 Ιουνίου · Jim Clark
- Grand Prix Ολλανδίας · 23 Ιουνίου · Jim Clark
- Grand Prix Γαλλίας · 30 Ιουνίου · Jim Clark
- Grand Prix Μεγάλης Βρετανίας · 20 Ιουλίου · Jim Clark
- Grand Prix Ιταλίας · 8 Σεπτεμβρίου · Jim Clark
- Grand Prix Μεξικού · 27 Οκτωβρίου · Jim Clark
- Grand Prix Νότιας Αφρικής · 28 Δεκεμβρίου · Jim Clark
Στατιστικά: Jolpica-F1 (Ergast).