Από τις δύο ρόδες στις τέσσερις: ο John Surtees και ο τίτλος του ενός βαθμού (1964)

Οι Ferrari που παρατάχθηκαν στην εκκίνηση του Grand Prix Μεξικού, στις 25 Οκτωβρίου 1964, δεν ήταν κόκκινες. Ήταν βαμμένες λευκές και μπλε, τα χρώματα της αμερικανικής ομάδας North American Racing Team, και δεν τις είχε δηλώσει η Scuderia αλλά η ομάδα του Luigi Chinetti. Ήταν η διαμαρτυρία του Enzo Ferrari απέναντι στις ιταλικές αθλητικές αρχές. Και μέσα σε ένα από αυτά τα παράξενα χρωματισμένα αυτοκίνητα καθόταν ένας άνθρωπος που ετοιμαζόταν να κάνει κάτι που κανείς δεν είχε κάνει πριν από αυτόν.

Ο John Surtees ήταν ήδη πολλαπλός παγκόσμιος πρωταθλητής στις μοτοσικλέτες. Εκείνο το απόγευμα στην Πόλη του Μεξικού, μετά από έναν από τους πιο χαοτικούς τελευταίους αγώνες στην ιστορία της Formula 1, έγινε και παγκόσμιος πρωταθλητής στα αυτοκίνητα. Με έναν μόνο βαθμό διαφορά.

Ο πρωταθλητής των δύο τροχών

Ο Surtees γεννήθηκε το 1934 στο Tatsfield του Surrey και έγινε θρύλος πριν καν καθίσει σε μονοθέσιο. Με την MV Agusta κατέκτησε παγκόσμιους τίτλους στις κατηγορίες των 350 και των 500 κυβικών, κυριαρχώντας στους αγώνες μοτοσικλέτας στα τέλη της δεκαετίας του 1950. Το 1960, ενώ ακόμη έτρεχε στις δύο ρόδες, έκανε το πέρασμα στα αυτοκίνητα με τη Lotus και, σχεδόν αμέσως, τερμάτισε δεύτερος στο Grand Prix Μεγάλης Βρετανίας.

Τα επόμενα χρόνια πέρασε από την Cooper της Yeoman Credit και από τη Lola της Bowmaker, με την οποία το 1962 πήρε pole και βάθρα. Το 1963 ήρθε η μεγάλη πρόσκληση: η Ferrari. Στο Nürburgring, εκείνη τη χρονιά, κέρδισε το Grand Prix Γερμανίας και χάρισε στη Scuderia την πρώτη της νίκη ύστερα από δύο χρόνια. Ήταν το σημάδι ότι ο συνδυασμός μπορούσε να πάει πολύ μακριά.

Η Ferrari 158 του Mauro Forghieri

Για το 1964 ο μηχανικός Mauro Forghieri σχεδίασε τη Ferrari 158, με V8 κινητήρα 1,5 λίτρου. Ήταν το πρώτο μονοθέσιο της Ferrari στη Formula 1 με σασί τύπου μονοκόκ, μια απάντηση στην επανάσταση που είχε φέρει η Lotus του Colin Chapman δύο χρόνια νωρίτερα. Παράλληλα, ο Forghieri δούλευε και σε μια εκδοχή με επίπεδο δωδεκακύλινδρο κινητήρα, τη Ferrari 1512, που εμφανίστηκε προς το τέλος της χρονιάς.

Το ξεκίνημα δεν ήταν εύκολο. Ο V8 δεν ήταν ακόμη αρκετά δυνατός για να κοιτάξει στα μάτια τη Lotus του Jim Clark και τη BRM του Graham Hill, και στους πρώτους αγώνες ο Surtees μάζευε λίγους βαθμούς. Στο Μονακό κέρδισε ο Hill. Στην Zandvoort, στο Spa και στο Brands Hatch κέρδισε ο Clark. Στη Rouen, ο Dan Gurney έδωσε τη νίκη στη Brabham του Jack Brabham. Στα μισά της σεζόν, ο Surtees έμοιαζε περισσότερο θεατής παρά διεκδικητής.

Η αναγέννηση: Nürburgring και Monza

Η στροφή ήρθε στο Nürburgring, στις 2 Αυγούστου. Ο Surtees πήρε την pole και κέρδισε το Grand Prix Γερμανίας για δεύτερη συνεχόμενη χρονιά, σε έναν αγώνα που σκίασε ο θάνατος του Carel Godin de Beaufort, ο οποίος τραυματίστηκε θανάσιμα στις δοκιμές. Τρεις εβδομάδες αργότερα, στην ανώμαλη πίστα του αεροδρομίου του Zeltweg, στο Grand Prix Αυστρίας, η νίκη πήγε στον συμπαίκτη του Lorenzo Bandini, μια νίκη που κράτησε τη Ferrari ψηλά στη βαθμολογία των κατασκευαστών.

Και στη Monza, στις 6 Σεπτεμβρίου, ο Surtees έκανε τον αγώνα της χρονιάς: pole, νίκη μπροστά στους tifosi, και ξαφνικά επέστρεφε στη μάχη για τον τίτλο. Ο Hill όμως απάντησε στο Watkins Glen, κερδίζοντας το Grand Prix ΗΠΑ με τον Surtees δεύτερο. Πριν από τον τελευταίο αγώνα, τρεις άνθρωποι είχαν ακόμη ελπίδες.

Και τότε ήρθε η κόντρα του Enzo Ferrari με τις ιταλικές αρχές. Η αφορμή ήταν η Ferrari 250 LM, ένα αυτοκίνητο με κινητήρα στο κέντρο που ο Enzo ήθελε να εγκριθεί ως GT, κάτι που δεν έγινε δεκτό. Σε ένδειξη διαμαρτυρίας, στους δύο τελευταίους αγώνες της χρονιάς οι Ferrari δεν έτρεξαν στο κόκκινο της Scuderia αλλά στα λευκά και μπλε χρώματα της NART, που τις δήλωσε στο πρωτάθλημα. Έτσι ο Surtees θα διεκδικούσε τον μεγαλύτερο τίτλο της ζωής του με ένα αυτοκίνητο που δεν έμοιαζε καθόλου με Ferrari.

Η εικόνα της βαθμολογίας πριν από τον τελικό αγώνα έδειχνε πόσο ισορροπημένη ήταν η χρονιά. Τρεις Βρετανοί, τρεις διαφορετικές ομάδες, τρεις εντελώς διαφορετικές διαδρομές. Ο Hill, ο πρωταθλητής του 1962, με την αξιόπιστη BRM. Ο Clark, ο πρωταθλητής του 1963, με τη γρήγορη αλλά εύθραυστη Lotus. Και ο Surtees, ο άνθρωπος των μοτοσικλετών, με μια Ferrari που είχε βρει τον ρυθμό της αργά αλλά την κατάλληλη στιγμή. Κανείς από τους τρεις δεν είχε κυριαρχήσει. Ο Clark είχε τις περισσότερες νίκες, ο Hill τα περισσότερα σταθερά αποτελέσματα, ο Surtees τη φόρα του φθινοπώρου.

Μεξικό: τρεις διεκδικητές, ένα χάος

Ο Hill έφτασε στην Πόλη του Μεξικού με προβάδισμα πέντε βαθμών από τον Surtees, ενώ ο Clark ήταν πιο πίσω και χρειαζόταν νίκη και βοήθεια από τους άλλους. Τα σενάρια ήταν πολλά, και το καθένα κρεμόταν από μια κλωστή. Για τον Surtees, το απλούστερο ήταν να τερματίσει μπροστά από τον Hill και αρκετά ψηλά ώστε να τον προσπεράσει στη βαθμολογία.

Ο Clark ξεκίνησε από την pole και έκανε αυτό που ήξερε: προηγήθηκε από την αρχή και έλεγχε τον αγώνα. Πίσω του, ο Bandini και ο Hill ήρθαν σε επαφή και έκαναν και οι δύο τετ-α-κε. Η BRM του Hill συνέχισε, αλλά με χαλασμένες εξατμίσεις, και ο Βρετανός έπεσε πίσω. Ο τίτλος τώρα κρεμόταν από τη Lotus του Clark.

Λίγους γύρους πριν από το τέλος, η Lotus άρχισε να χάνει λάδι. Στον τελευταίο γύρο ο κινητήρας του Clark κόλλησε, και ο Σκωτσέζος σταμάτησε, βλέποντας για δεύτερη φορά σε τρία χρόνια έναν τίτλο να χάνεται σε διαρροή λαδιού. Ο Dan Gurney πέρασε μπροστά και κέρδισε με τη Brabham. Πίσω του, ο Bandini, ακολουθώντας τις οδηγίες της ομάδας, άνοιξε τον δρόμο στον Surtees για να ανέβει στη δεύτερη θέση. Αυτοί οι βαθμοί αρκούσαν.

Ο John Surtees τερμάτισε δεύτερος και έγινε παγκόσμιος πρωταθλητής με 40 βαθμούς, έναντι 39 του Graham Hill και 32 του Jim Clark. Ήταν ο πρώτος, και μέχρι σήμερα ο μοναδικός, άνθρωπος που έχει κατακτήσει παγκόσμιο τίτλο και στις μοτοσικλέτες και στη Formula 1. Η Ferrari, με τη σειρά της, πήρε και το πρωτάθλημα κατασκευαστών με 45 βαθμούς, τρεις μπροστά από τη BRM.

Η τελική βαθμολογία έκρυβε μια ιστορία από μόνη της. Ο Clark τελείωσε τρίτος με 32 βαθμούς, παρότι είχε κερδίσει τρεις αγώνες, περισσότερους από οποιονδήποτε άλλον. Ο Lorenzo Bandini και ο Richie Ginther ισοβάθμησαν στην τέταρτη θέση με 23 βαθμούς. Στους κατασκευαστές, πίσω από τη Ferrari και τη BRM, η Lotus-Climax ήταν τρίτη με 37 και η Brabham-Climax τέταρτη με 30, έχοντας κερδίσει δύο αγώνες με τον Dan Gurney. Ήταν μια χρονιά χωρίς κυρίαρχο, όπου πέντε διαφορετικοί οδηγοί ανέβηκαν στο ψηλότερο σκαλί του βάθρου και ο τίτλος κρίθηκε στον τελευταίο γύρο του τελευταίου αγώνα.

Ένας βαθμός και πολλά ερωτηματικά

Ο τίτλος του 1964 έχει μια σκιά που ακολουθεί τον Hill για πάντα. Στο σύνολο της χρονιάς ο Βρετανός της BRM μάζεψε περισσότερους βαθμούς από τον Surtees, αλλά ο κανονισμός κρατούσε μόνο τα έξι καλύτερα αποτελέσματα κάθε οδηγού, και ο Hill αναγκάστηκε να «πετάξει» κάποιους από τους βαθμούς του. Αν μετρούσαν όλοι, ο τίτλος θα είχε άλλον κάτοχο. Και φυσικά υπάρχει η επαφή με τον Bandini, που για πολλούς στη Βρετανία έμεινε ως η στιγμή που κρίθηκε το πρωτάθλημα.

Για τον Surtees, ωστόσο, η αξία του τίτλου δεν μειώνεται. Ήταν η ανταμοιβή ενός οδηγού που ξεκίνησε τη σεζόν αργά, με αυτοκίνητο που δεν ήταν το ταχύτερο, και που κέρδισε τους αγώνες που μετρούσαν στις πίστες που μετρούσαν: στο Nürburgring και στη Monza. Ήταν και η δικαίωση της Ferrari, που είχε τολμήσει να περάσει στο μονοκόκ και να εμπιστευτεί έναν άνθρωπο που λίγα χρόνια πριν αγωνιζόταν στις μοτοσικλέτες.

Για το Maranello, ο τίτλος είχε ιδιαίτερη γεύση. Μετά τον θρίαμβο του Phil Hill το 1961, η Ferrari είχε περάσει δύο δύσκολες σεζόν, με τους Βρετανούς κατασκευαστές να την αφήνουν πίσω. Το 1964 επέστρεψε στην κορυφή και στους οδηγούς και στους κατασκευαστές, και μάλιστα σε μια χρονιά που ο ίδιος ο Enzo Ferrari βρισκόταν σε ανοιχτή σύγκρουση με τους θεσμούς της χώρας του. Η εικόνα ενός πρωταθλητή που κερδίζει τον τίτλο με λευκή και μπλε Ferrari έμεινε μία από τις πιο παράδοξες της ιστορίας του αθλήματος.

Η σχέση όμως δεν άντεξε για πολύ. Οι εσωτερικές εντάσεις στη Scuderia μεγάλωσαν, και το 1966, λίγο πριν από το Le Mans, ο Surtees έφυγε από τη Ferrari μετά από ρήξη με την ομάδα. Δεν θα ξανάπαιρνε ποτέ τίτλο στη Formula 1. Αργότερα θα κέρδιζε με τη Honda και θα έφτιαχνε τη δική του ομάδα, αλλά το 1964 θα έμενε η κορυφή του.

Πέθανε το 2017, σε ηλικία 83 ετών, και κάθε φορά που γράφεται η λίστα των παγκόσμιων πρωταθλητών, το όνομά του κουβαλά μια υποσημείωση που κανείς άλλος δεν έχει: ο μόνος που το κατάφερε και με δύο και με τέσσερις τροχούς.

Βίντεο

1964John Surtees