1969: Ο Jackie Stewart, το γαλλικό Matra MS80 και ο τίτλος που κρίθηκε στα 0,19 της Monza
Με ένα αυτοκίνητο χτισμένο στη Γαλλία και την ιδιωτική ομάδα του Ken Tyrrell, ο Σκωτσέζος κέρδισε έξι αγώνες και τον πρώτο από τους τρεις τίτλους του, σε μια χρονιά που τα φτερά άλλαξαν τη Formula 1.
Στις 7 Σεπτεμβρίου 1969, στην τελευταία στροφή της Monza, τέσσερα μονοθέσια έμπαιναν στην ευθεία του τερματισμού σχεδόν ενωμένα. Όλα κινούνταν με τον ίδιο κινητήρα, τον V8 Ford Cosworth DFV, και ήταν κολλημένα στο ρεύμα αέρα το ένα του άλλου εδώ και πάνω από μία ώρα. Μπροστά βρισκόταν ένα μπλε Matra MS80 με τον Jackie Stewart στο τιμόνι. Όταν σηκώθηκε η καρό σημαία, ανάμεσα στον πρώτο και τον τέταρτο χωρούσαν λιγότερο από δύο δέκατα του δευτερολέπτου. Ήταν ένας από τους πιο σφιχτούς τερματισμούς στην ιστορία του σπορ, και μαζί του ο Σκωτσέζος έγινε για πρώτη φορά παγκόσμιος πρωταθλητής, με τρεις αγώνες ακόμα να απομένουν.
Εκείνος ο τίτλος ήταν όμως κάτι περισσότερο από το πρώτο στέμμα ενός μεγάλου οδηγού. Ήταν ο τίτλος ενός γαλλικού αυτοκινήτου που χτίστηκε από μια αεροδιαστημική εταιρεία, το έτρεχε η ιδιωτική ομάδα του Ken Tyrrell από ένα εργαστήριο στο Surrey, και κινούνταν με αγγλικό κινητήρα. Ένας περίεργος συνδυασμός, που σε ένα καλοκαίρι γεμάτο φτερά που έσπαγαν και κανονισμούς που άλλαζαν από τη μια μέρα στην άλλη, αποδείχθηκε ο πιο ολοκληρωμένος του grid.
Ο Σκωτσέζος που περίμενε τη σειρά του
Ο Jackie Stewart δεν ήταν άγνωστος όταν ξεκίνησε η σεζόν του 1969. Η πρώτη του νίκη σε Grand Prix είχε έρθει ήδη από το 1965, στη Monza, με τη BRM, σε μια μάχη μέσα στην ίδια την ομάδα με τον Graham Hill. Ακολούθησαν χρόνια όπου το ταλέντο του ήταν φανερό, αλλά το αυτοκίνητο δεν τον άφηνε να διεκδικήσει πραγματικά τον τίτλο.
Η μεγάλη στροφή ήρθε το 1968, όταν πέρασε στην ομάδα του Ken Tyrrell, που έτρεχε μονοθέσια της Matra με κινητήρα Cosworth. Με το Matra MS10 ο Stewart έγραψε μία από τις πιο θρυλικές νίκες της δεκαετίας, στο Nürburgring, μέσα σε καταρρακτώδη βροχή και πυκνή ομίχλη, τερματίζοντας με διαφορά λεπτών από τον δεύτερο. Στο τέλος της χρονιάς βγήκε δεύτερος στο πρωτάθλημα, πίσω από τον Graham Hill. Ήξερε πια ότι τα κομμάτια ήταν σχεδόν στη θέση τους. Του έλειπε ένα αυτοκίνητο χωρίς τις αδυναμίες του MS10.

Γαλλικό σασί, αγγλική καρδιά: το Matra MS80
Η Matra είχε μπει στους αγώνες με έναν φιλόδοξο στόχο: να επαναφέρει τη γαλλική υπερηφάνεια στην κορυφή του μηχανοκίνητου αθλητισμού. Για το 1969 πήρε μια ασυνήθιστη απόφαση. Δεν κατέβασε δική της εργοστασιακή ομάδα και έριξε όλο το βάρος στη συνεργασία με τον Tyrrell, που έτρεχε με το όνομα Matra International. Ο Stewart έμεινε, και δίπλα του ήρθε ο Γάλλος Jean-Pierre Beltoise, οδηγός του εργοστασίου.
Το νέο αυτοκίνητο, το Matra MS80, σχεδιάστηκε υπό την καθοδήγηση των Gérard Ducarouge και Bernard Boyer και κατασκευάστηκε στο Vélizy-Villacoublay, στα προάστια του Παρισιού. Η τελική συναρμολόγηση με τον κινητήρα Cosworth γινόταν όμως στην Αγγλία, στο εργαστήριο του Tyrrell. Η πιο ορατή αλλαγή σε σχέση με το MS10 ήταν η θέση των καυσίμων: οι δεξαμενές μεταφέρθηκαν στα πλάγια, δίπλα στους γοφούς του οδηγού, και φαρδύνθηκαν, δίνοντας στο αυτοκίνητο ένα ελαφρύ σχήμα «μπουκαλιού Coca-Cola». Στόχος ήταν να μπει το βάρος εκεί όπου βοηθούσε την ισορροπία και να διορθωθεί η υποστροφή που ταλαιπωρούσε το προηγούμενο μοντέλο.
Η τεχνογνωσία της Matra από την αεροδιαστημική φάνηκε σε πολλά σημεία. Οι δεξαμενές ήταν δομικό κομμάτι του αμαξώματος, με εσωτερικά χωρίσματα που αύξαναν τη στρεπτική ακαμψία, και τα εξαρτήματα κατασκευάζονταν με ακρίβεια αεροπορικής βιομηχανίας. Ο ίδιος ο Stewart, χρόνια αργότερα, θα χαρακτήριζε το MS80 ως το αυτοκίνητο Formula 1 με την καλύτερη συμπεριφορά που οδήγησε ποτέ. Κατασκευάστηκαν μόνο δύο κομπλέ αυτοκίνητα εκείνη τη χρονιά.
Η χρονιά των φτερών
Το 1969 θα έμενε στην ιστορία ως η χρονιά όπου η αεροδυναμική ξέφυγε από τον έλεγχο, πριν μπει σε κανόνες. Οι ομάδες είχαν ανακαλύψει ότι τα ψηλά φτερά, στερεωμένα πάνω στις αναρτήσεις, πίεζαν τα λάστιχα στο έδαφος και έδιναν τεράστια πρόσφυση. Ήταν όμως εύθραυστα. Στη Lotus η ρύθμισή τους γινόταν με ένα τέταρτο πεντάλ, στη McLaren με μοχλό δίπλα στο χέρι του οδηγού, ενώ η ομάδα του Tyrrell είχε φτιάξει ηλεκτρικό μηχανισμό που ίσιωνε το πίσω φτερό όταν ο οδηγός έβαζε πέμπτη.
Η σεζόν ξεκίνησε στις 1 Μαρτίου με το Grand Prix Νότιας Αφρικής, και ο Stewart έδειξε αμέσως τι ερχόταν: πέρασε μπροστά στον πρώτο γύρο και κέρδισε χωρίς να απειληθεί. Στο Grand Prix Ισπανίας, στο Montjuïc της Βαρκελώνης, φάνηκε η σκοτεινή πλευρά των φτερών. Αρκετά μονοθέσια έχασαν τα αεροδυναμικά τους βοηθήματα, με τα δύο Lotus να βγαίνουν από τον αγώνα με τρομακτικά ατυχήματα. Ο Stewart, σταθερός και υπομονετικός, πήρε τη δεύτερη νίκη του.
Η αντίδραση των αρχών ήρθε στο Μονακό, όπου μετά τις πρώτες δοκιμές απαγορεύτηκαν τα φτερά. Ο Stewart ξεκίνησε από την pole, αλλά εγκατέλειψε, και τη νίκη πήρε ο Graham Hill. Από τον επόμενο αγώνα τα φτερά επανήλθαν, αλλά σταθερά, χωρίς κινούμενα μέρη και δεμένα στο αμάξωμα αντί για τις αναρτήσεις. Σε αυτό το νέο τοπίο το MS80 βρέθηκε στο στοιχείο του.
Ένα καλοκαίρι στην κορυφή
Ακολούθησε το σερί που ουσιαστικά έκρινε το πρωτάθλημα. Ο Stewart κέρδισε το Grand Prix Ολλανδίας στο Zandvoort, όταν ο Jochen Rindt, που είχε φύγει μπροστά με τη Lotus, εγκατέλειψε. Στο Grand Prix Γαλλίας, στην πίστα Charade της Clermont-Ferrand, πέτυχε την πιο εύκολη ίσως νίκη του, με τον Beltoise δεύτερο μπροστά στο γαλλικό κοινό, για μια διπλή επιτυχία που είχε ιδιαίτερη σημασία για τη Matra.
Στο Grand Prix Μεγάλης Βρετανίας, στο Silverstone, ο Rindt με το Lotus 49B ήταν ο μόνος που μπορούσε να τον ακολουθήσει. Οι δυο τους αντάλλαξαν την πρώτη θέση και άφησαν τους υπόλοιπους πολύ πίσω, μέχρι που το πίσω φτερό της Lotus άρχισε να διαλύεται και ο Αυστριακός αναγκάστηκε να μπει στα pits. Ο Stewart πήρε την πέμπτη του νίκη σε έξι αγώνες. Τη χρονιά εκείνη η Matra δοκίμασε και το τετρακίνητο MS84, όπως η Lotus και η McLaren τα δικά τους, αλλά η ιδέα δεν ξεπέρασε ποτέ το απλούστερο και ελαφρύτερο MS80.
Η μόνη πραγματική αντίσταση ήρθε στη Γερμανία. Στο Nürburgring ο Jacky Ickx με τη Brabham-Ford ήταν ταχύτερος και κέρδισε το Grand Prix Γερμανίας, ανεβαίνοντας στη δεύτερη θέση της βαθμολογίας. Η απόσταση από τον Stewart ήταν όμως τόσο μεγάλη, που όλοι ήξεραν ότι μια νίκη του Σκωτσέζου στη Monza θα τελείωνε την υπόθεση.
Monza: λιγότερο από δύο δέκατα
Η Monza του 1969 ήταν ένας αγώνας slipstream στην πιο καθαρή του μορφή. Με όλα τα γρήγορα αυτοκίνητα να έχουν τον ίδιο κινητήρα, κανείς δεν είχε πλεονέκτημα στην ευθεία. Ένα πακέτο οδηγών, με τους Stewart, Rindt, Denny Hulme, Piers Courage, Jo Siffert, Bruce McLaren, Beltoise και αργότερα τον Graham Hill, έτρεχε για ώρα σε σχηματισμό, με την πρώτη θέση να αλλάζει χέρια ξανά και ξανά.
Ο Stewart έτρεξε με εξαιρετική ψυχραιμία. Συχνά άφηνε τον Rindt ή τον Hill να περάσουν μπροστά στις στροφές Lesmo, μόνο για να ξαναπάρει τη θέση πριν από την πίσω ευθεία, φροντίζοντας να είναι πρώτος εκεί που μετρούσε. Λίγους γύρους πριν από το τέλος έσπασε ο ημιάξονας του Hill, και η μάχη έμεινε ανάμεσα σε Stewart, Rindt, Beltoise και McLaren. Στην τελευταία στροφή ο Beltoise επιχείρησε μια απελπισμένη επίθεση, μπήκε πολύ γρήγορα και άνοιξε, αλλά στην κίνησή του δυσκόλεψε τον Rindt. Ο Stewart κράτησε την πρώτη θέση, με τον Rindt δεύτερο, τον Beltoise τρίτο και τον McLaren τέταρτο, όλοι μέσα σε 0,19 δευτερόλεπτα.
Ήταν η έκτη νίκη του Stewart μέσα στη χρονιά, και του έδωσε τον τίτλο οδηγών. Την ίδια μέρα η Matra εξασφάλισε και τον τίτλο κατασκευαστών. Ο Ickx, που είχε μείνει από καύσιμα λίγους γύρους πριν από το τέλος, δεν μπορούσε πια να τον φτάσει.
Ο πρώτος από τους τρεις
Οι τρεις τελευταίοι αγώνες έφυγαν σε άλλα χέρια. Ο Ickx κέρδισε ξανά στον Καναδά, ο Rindt κέρδισε το Grand Prix ΗΠΑ, και ο Hulme επικράτησε στο Μεξικό. Η βαθμολογία όμως δεν άφηνε περιθώρια παρερμηνείας. Ο Stewart τελείωσε με 63 βαθμούς και έξι νίκες σε έντεκα αγώνες, ενώ ο δεύτερος, ο Ickx, είχε 37. Στους κατασκευαστές η Matra-Ford συγκέντρωσε 66 βαθμούς, μπροστά από τη Brabham-Ford με 51 και τη Lotus-Ford με 47. Το Grand Prix Βελγίου στη Spa δεν έγινε ποτέ εκείνη τη χρονιά, μετά από διαφωνίες για την ασφάλεια της πίστας, ένα θέμα στο οποίο ο Stewart είχε ήδη αρχίσει να υψώνει φωνή.
Ο τίτλος του 1969 έχει μια θέση μοναδική στην ιστορία. Παραμένει ο μόνος που κέρδισε αυτοκίνητο κατασκευασμένο στη Γαλλία, και ο μόνος όπου τόσο ο πρωταθλητής οδηγών όσο και ο πρωταθλητής κατασκευαστών βγήκαν από ιδιωτική ομάδα και όχι από εργοστασιακή. Για τη Matra ήταν η κορυφή, αλλά και η αρχή του τέλους της συνεργασίας. Η γαλλική εταιρεία ήθελε να τρέξει με τον δικό της V12, ενώ ο Tyrrell και ο Stewart ήθελαν να μείνουν στον Cosworth. Για το 1970 πήγαν σε έναν άλλο νεοφερμένο κατασκευαστή, τη March, και λίγο αργότερα ο Tyrrell θα έφτιαχνε τα δικά του αυτοκίνητα.
Ο Stewart θα ξανάπαιρνε τον τίτλο το 1971 και το 1973, κλείνοντας την καριέρα του ως τριπλός παγκόσμιος πρωταθλητής. Όμως όλα ξεκίνησαν εκείνο το απόγευμα στη Monza, όταν τέσσερα αυτοκίνητα έκοψαν σχεδόν μαζί τη γραμμή και ο πιο ψύχραιμος από τους τέσσερις βρέθηκε μπροστά.
Η σεζόν 1969 σε αριθμούς
| # | Οδηγός | Ομάδα | Νίκες | Πόντοι |
|---|---|---|---|---|
| 1 | Jackie Stewart | Matra-Ford | 6 | 63 |
| 2 | Jacky Ickx | Brabham-Ford | 2 | 37 |
| 3 | Bruce McLaren | McLaren-Ford | 0 | 26 |
| 4 | Jochen Rindt | Lotus-Ford | 1 | 22 |
| 5 | Jean-Pierre Beltoise | McLaren-Ford | 0 | 21 |
Οι νίκες
- Grand Prix Νότιας Αφρικής · 1 Μαρτίου
- Grand Prix Ισπανίας · 4 Μαΐου
- Grand Prix Ολλανδίας · 21 Ιουνίου
- Grand Prix Γαλλίας · 6 Ιουλίου
- Grand Prix Μεγάλης Βρετανίας · 19 Ιουλίου
- Grand Prix Ιταλίας · 7 Σεπτεμβρίου
Στατιστικά: Jolpica-F1 (Ergast).