1958: Η Vanwall του Tony Vandervell και ο πρώτος τίτλος κατασκευαστών στην ιστορία

Το 1958 η Formula 1 απέκτησε έναν δεύτερο θρόνο. Για πρώτη φορά, δίπλα στο πρωτάθλημα των οδηγών, θεσμοθετήθηκε ένα έπαθλο για εκείνους που έφτιαχναν τα αυτοκίνητα: το International Cup for F1 Manufacturers, αυτό που σήμερα ονομάζουμε πρωτάθλημα κατασκευαστών. Ήταν μια παραδοχή ότι πίσω από κάθε οδηγό υπάρχει ένα εργοστάσιο, μηχανικοί, χρήματα και πείσμα. Και το πρώτο όνομα που χαράχτηκε σε αυτό το έπαθλο δεν ήταν η Ferrari, ούτε η Maserati, ούτε κάποιο από τα μεγάλα ονόματα της ηπειρωτικής Ευρώπης. Ήταν μια βρετανική ομάδα που, λίγα χρόνια νωρίτερα, κανείς δεν έπαιρνε στα σοβαρά: η Vanwall.

Η ιστορία της είναι η ιστορία ενός ανθρώπου με εμμονή. Ο Tony Vandervell ήθελε να δει βρετανικά αγωνιστικά αυτοκίνητα να νικούν τους Ιταλούς στο δικό τους παιχνίδι. Το 1958, με τους Stirling Moss και Tony Brooks στο τιμόνι, πήρε ακριβώς αυτό που ζητούσε: έξι νίκες σε έντεκα αγώνες, 48 βαθμούς και τον τίτλο με διαφορά από τη Ferrari. Όμως ο τελευταίος αγώνας της χρονιάς θα μετέτρεπε τον θρίαμβο σε κάτι πολύ πιο βαρύ.

Ο βιομήχανος των εδράνων

Ο Vandervell δεν ήταν μηχανικός αγώνων ούτε πρώην οδηγός. Ήταν βιομήχανος. Η εταιρεία του στο Acton του Λονδίνου κατασκεύαζε έδρανα με την εμπορική ονομασία Thinwall, ένα ταπεινό αλλά απαραίτητο κομμάτι κάθε κινητήρα. Από εκεί προήλθαν τα χρήματα, και από εκεί προήλθε και το όνομα: Vanwall, από το Vandervell και το Thinwall.

Η πρώτη του επαφή με τους αγώνες σε υψηλό επίπεδο ήταν μέσω της BRM. Το 1949 ήταν ένας από τους αρχικούς χρηματοδότες της προσπάθειας που υποτίθεται ότι θα έδινε στη Βρετανία το δικό της εθνικό μονοθέσιο. Ο Vandervell όμως δεν ήταν άνθρωπος των επιτροπών. Η συλλογική, αργή λήψη αποφάσεων της BRM τον εκνεύρισε, και αποχώρησε για να κάνει τα πράγματα με τον δικό του τρόπο.

Το πρώτο του βήμα ήταν σχεδόν προκλητικό: αγόρασε αυτοκίνητα Ferrari, τα τροποποίησε και τα έτρεξε σε αγώνες με το όνομα Thinwall Special. Ήταν ένας τρόπος να μάθει από τον αντίπαλο που ήθελε να νικήσει. Όταν όμως η Formula 1 άλλαξε κανονισμούς για το 1954, ο Vandervell αποφάσισε ότι ήρθε η ώρα να φτιάξει δικό του αυτοκίνητο.

Από τέσσερις μοτοσικλέτες σε ένα μονοθέσιο

Τα πρώτα Vanwall Special του 1954 είχαν μια ιδιαίτερη καρδιά. Ο κινητήρας, σχεδιασμένος από τον Leo Kuzmicki της Norton, ήταν στην ουσία τέσσερις μονοκύλινδροι κινητήρες μοτοσικλέτας των 500 κυβικών ενωμένοι σε έναν τετρακύλινδρο. Το σασί το σχεδίασε ο Owen Maddock και το κατασκεύασε η Cooper. Ήταν μια λύση έξυπνη αλλά πρόχειρη, ένα πρώτο σκαλοπάτι.

Το πραγματικό άλμα ήρθε όταν στην ομάδα μπήκε ένας νεαρός κατασκευαστής που τότε είχε αρχίσει να γίνεται γνωστός: ο Colin Chapman. Ο ιδρυτής της Lotus πρότεινε ουσιαστική αναδόμηση του αυτοκινήτου και έφερε μαζί του τον αεροδυναμιστή Frank Costin. Το αποτέλεσμα ήταν ένα μονοθέσιο με νέο πλαίσιο και καθαρό, μακρόστενο αμάξωμα, που ξεχώριζε στην πίστα. Το αυτοκίνητο με το οποίο η Vanwall θα κατακτούσε τον τίτλο ήταν το VW5, με τον τετρακύλινδρο κινητήρα των 2,5 λίτρων.

Η πρώτη μεγάλη στιγμή ήρθε το 1957. Στο Grand Prix Μεγάλης Βρετανίας, οι Stirling Moss και Tony Brooks μοιράστηκαν το ίδιο αυτοκίνητο και το οδήγησαν στη νίκη. Ήταν η πρώτη νίκη της Vanwall σε Grand Prix. Λίγες εβδομάδες αργότερα, ο Moss κέρδισε στην Pescara και μετά στη Monza, μπροστά στο ιταλικό κοινό. Το μήνυμα είχε σταλεί: τα βρετανικά αυτοκίνητα του Vandervell μπορούσαν πλέον να νικήσουν τα κόκκινα.

Τρεις οδηγοί και μία αλλαγή καυσίμου

Για το 1958 η Vanwall κράτησε ακέραιο το ρόστερ της. Ο Stirling Moss ήταν ήδη ένας από τους καλύτερους οδηγούς του κόσμου. Ο Tony Brooks είχε αποδείξει από το 1957 ότι μπορούσε να νικήσει δίπλα του. Και ο Stuart Lewis-Evans συμπλήρωνε μια τριάδα που καμία άλλη ομάδα δεν μπορούσε να ισοφαρίσει σε βάθος.

Η χρονιά όμως ξεκίνησε με ένα τεχνικό εμπόδιο. Οι κανονισμοί του 1958 κατάργησαν τα ειδικά αγωνιστικά καύσιμα με βάση την αλκοόλη και επέβαλαν εμπορική βενζίνη. Ταυτόχρονα η ελάχιστη διάρκεια των αγώνων μειώθηκε στα 300 χιλιόμετρα ή στις δύο ώρες. Για τη Vanwall, που είχε στήσει τον κινητήρα της γύρω από τα παλιά καύσιμα, η αλλαγή σήμαινε δουλειά και απώλεια ισχύος.

Η ομάδα δεν ταξίδεψε στην Αργεντινή για τον εναρκτήριο αγώνα του Ιανουαρίου. Εκεί, ειρωνικά, νικητής ήταν ο δικός της Moss, με ένα μικρό Cooper. Στο Μονακό, τον Μάιο, τα Vanwall ήταν γρήγορα αλλά δεν άντεξαν, και η νίκη πήγε ξανά σε Cooper, με τον Maurice Trintignant. Δύο αγώνες, μηδέν βαθμοί για τη Vanwall. Η αρχή δεν θύμιζε σε τίποτα πρωταθλήτρια.

Το καλοκαίρι των έξι νικών

Η στροφή ήρθε στην Ολλανδία, οκτώ ημέρες μετά το Μονακό. Ο Moss κέρδισε το Grand Prix Ολλανδίας και έδωσε στη Vanwall την πρώτη της νίκη της χρονιάς. Τρεις εβδομάδες αργότερα σειρά είχε ο Brooks, που πήρε τη νίκη στο Grand Prix Βελγίου.

Η Ferrari απάντησε στη μέση του καλοκαιριού. Ο Mike Hawthorn κέρδισε στη Γαλλία και ο Peter Collins στη Μεγάλη Βρετανία, και για λίγο φάνηκε ότι η Scuderia θα έπαιρνε τον έλεγχο. Η Vanwall όμως είχε κάτι που η Ferrari δεν είχε σε τέτοιο βαθμό: δύο οδηγούς ικανούς να κερδίσουν οποιαδήποτε Κυριακή.

Ο Brooks κέρδισε στο Grand Prix Γερμανίας. Ο Moss απάντησε στο Grand Prix Πορτογαλίας. Και τον Σεπτέμβριο, στη Monza, ο Brooks πήρε τη νίκη στο Grand Prix Ιταλίας, στην αυλή της Ferrari. Για τον Vandervell, που είχε ξεκινήσει αυτή την περιπέτεια για να νικήσει τους Ιταλούς, δύσκολα θα μπορούσε να υπάρξει πιο γλυκιά στιγμή.

Μετά τη Monza, η Vanwall είχε πέντε νίκες. Ο Brooks είχε τρεις, ο Moss δύο στη σεζόν με τη Vanwall. Τα δύο πρωταθλήματα, όμως, κινούνταν πλέον σε διαφορετικές τροχιές. Στους κατασκευαστές η Vanwall ήταν σε θέση ισχύος. Στους οδηγούς, ο Hawthorn με τη σταθερότητά του κρατούσε το προβάδισμα απέναντι στον Moss, και όλα θα κρίνονταν στον τελευταίο αγώνα.

Καζαμπλάνκα: ο θρίαμβος και η τραγωδία

Ο τελευταίος αγώνας της χρονιάς έγινε στις 19 Οκτωβρίου στο Ain-Diab, στα περίχωρα της Καζαμπλάνκα, για το Grand Prix Μαρόκου. Ο Moss χρειαζόταν να κερδίσει, να κάνει τον ταχύτερο γύρο και να ελπίζει ότι ο Hawthorn δεν θα τερμάτιζε πάνω από την τρίτη θέση.

Ο Moss έκανε ό,τι περνούσε από το χέρι του. Κέρδισε τον αγώνα, την έκτη νίκη της Vanwall για τη χρονιά και την τέταρτη δική του στη σεζόν. Ο Hawthorn όμως τερμάτισε δεύτερος, και αυτό ήταν αρκετό. Ο Βρετανός της Ferrari πήρε τον τίτλο των οδηγών με 42 βαθμούς, έναν περισσότερο από τον Moss. Ο Brooks ολοκλήρωσε τη χρονιά τρίτος με 24 βαθμούς.

Ο τίτλος των κατασκευαστών, πάντως, ήταν της Vanwall. Με 48 βαθμούς έναντι 40 της Ferrari και 31 της Cooper, η ομάδα του Vandervell έγινε η πρώτη πρωταθλήτρια κατασκευαστών στην ιστορία της Formula 1.

Κανείς όμως στην ομάδα δεν είχε διάθεση για γιορτές. Κατά τη διάρκεια του αγώνα, ο κινητήρας του Stuart Lewis-Evans μπλόκαρε, το αυτοκίνητό του βγήκε από την πίστα και ο νεαρός Βρετανός υπέστη σοβαρά εγκαύματα. Πέθανε έξι ημέρες αργότερα. Η ομάδα που είχε μόλις κατακτήσει τον πρώτο τίτλο κατασκευαστών έχασε έναν από τους τρεις οδηγούς της στον ίδιο αγώνα.

Το τέλος μιας εμμονής

Για τον Tony Vandervell ο θάνατος του Lewis-Evans ήταν συντριπτικό χτύπημα. Ο άνθρωπος που είχε κυνηγήσει αυτόν τον στόχο με τόση ένταση βρέθηκε με την υγεία του κλονισμένη, και οι γιατροί του ζήτησαν απόλυτη ξεκούραση. Λίγο μετά το τέλος της σεζόν αποφάσισε να αποσύρει την υποστήριξή του.

Η Vanwall δεν εξαφανίστηκε αμέσως. Τα επόμενα χρόνια εμφανίστηκε σποραδικά σε μερικούς αγώνες, χωρίς επιτυχία, μέχρι που σταμάτησε οριστικά στις αρχές της δεκαετίας του 1960. Το 1958 έμεινε η τελευταία σεζόν στην οποία η ομάδα έτρεξε πλήρες πρόγραμμα. Η πρώτη πρωταθλήτρια κατασκευαστών δεν πρόλαβε ποτέ να υπερασπιστεί τον τίτλο της.

Κι όμως, η κληρονομιά της ήταν τεράστια. Η Vanwall απέδειξε ότι μια βρετανική ομάδα μπορούσε να ξεπεράσει τους μεγάλους της ηπειρωτικής Ευρώπης τόσο στον σχεδιασμό όσο και στην πίστα. Λίγα χρόνια αργότερα, τα βρετανικά εργαστήρια θα κυριαρχούσαν στη Formula 1. Οι δύο νίκες της Cooper το 1958, στην Αργεντινή και στο Μονακό, έδειχναν ήδη ότι ερχόταν μια νέα εποχή. Ο Colin Chapman, που είχε βοηθήσει να γεννηθεί το νικηφόρο Vanwall, θα έχτιζε τη δική του αυτοκρατορία με τη Lotus.

Ο Tony Vandervell ξεκίνησε θέλοντας να νικήσει τα κόκκινα αυτοκίνητα. Το 1958 το πέτυχε, και το όνομα της ομάδας του βρίσκεται για πάντα στην πρώτη γραμμή της λίστας των πρωταθλητών κατασκευαστών. Το τίμημα, όμως, ήταν τόσο βαρύ που ο ίδιος δεν θέλησε να συνεχίσει.

1958Vanwall